TaDev Bạn có bao giờ gặp tình huống này không: Một đồng nghiệp đến hỏi bạn về một vấn đề, và bạn lập tức đưa ra giải pháp? Nghe có vẻ hữu ích, nhưng thực ra bạn đang bỏ lỡ cơ hội để coach họ!
Hôm nay, mình sẽ chia sẻ về Coaching - một kỹ năng quan trọng mà mọi leader, manager, hay thậm chí developer đều nên biết.
Table of contents
Open Table of contents
Coaching là gì?
Coaching không phải là đưa ra câu trả lời, mà là đặt đúng câu hỏi!
Một người coach giỏi không phải là người biết tất cả, mà là người giúp người khác tự tìm ra giải pháp của chính họ. Thay vì đưa ra lời khuyên ngay lập tức, coach sẽ đặt những câu hỏi phù hợp để giúp đối phương suy nghĩ sâu hơn về vấn đề.
Coaching vs Mentoring vs Teaching
Để hiểu rõ hơn, hãy so sánh 3 khái niệm này:
| Coaching | Mentoring | Teaching | |
|---|---|---|---|
| Mục đích | Giúp tự tìm giải pháp | Chia sẻ kinh nghiệm | Truyền đạt kiến thức |
| Cách thức | Đặt câu hỏi | Tư vấn, hướng dẫn | Giảng dạy |
| Người dẫn dắt | Người được coach | Mentor | Teacher |
| Kết quả | Tư duy độc lập | Học từ kinh nghiệm | Có kiến thức mới |
Tại sao Coaching quan trọng?
1. Phát triển tư duy độc lập
Khi được đặt câu hỏi đúng, người được coach có thể:
- ✅ Nhìn nhận vấn đề từ góc độ mới
- ✅ Khám phá tiềm năng của bản thân
- ✅ Tự tin đưa ra quyết định
- ✅ Phát triển tư duy độc lập thay vì phụ thuộc
2. Giải pháp bền vững hơn
Khi người ta tự tìm ra giải pháp:
- Họ hiểu rõ tại sao giải pháp đó hiệu quả
- Họ cam kết thực hiện hơn
- Họ có thể áp dụng cho các tình huống tương tự
3. Xây dựng văn hóa học hỏi
Coaching khuyến khích:
- Sự chủ động
- Sáng tạo
- Continuous learning
Nguyên tắc của Coaching
1. Lắng nghe tích cực
- Lắng nghe toàn tâm toàn ý
- Không ngắt lời
- Không suy nghĩ về câu trả lời trong khi người khác đang nói
2. Đặt câu hỏi mở
Thay vì câu hỏi đóng (Yes/No), hãy dùng câu hỏi mở:
❌ Câu hỏi đóng:
- “Bạn có nghĩ cách này tốt không?”
- “Bạn đã thử cách A chưa?”
✅ Câu hỏi mở:
- “Bạn nghĩ gì về tình huống này?”
- “Bạn đã thử những cách nào rồi?”
- “Điều gì khiến bạn nghĩ như vậy?“
3. Không phán xét
- Tạo môi trường an toàn
- Không đánh giá “đúng” hay “sai”
- Khuyến khích khám phá
4. Tập trung vào người được coach
- Đây là về họ, không phải về bạn
- Không kể về kinh nghiệm của bạn (trừ khi được hỏi)
- Để họ là người dẫn dắt cuộc trò chuyện
Mô hình GROW - Framework cho Coaching
GROW là một framework phổ biến cho coaching conversations:
G - Goal (Mục tiêu)
Câu hỏi:
- “Bạn muốn đạt được điều gì?”
- “Thành công trông như thế nào với bạn?”
- “Mục tiêu của bạn trong cuộc trò chuyện này là gì?”
R - Reality (Thực tế hiện tại)
Câu hỏi:
- “Tình hình hiện tại như thế nào?”
- “Bạn đã làm gì cho đến giờ?”
- “Điều gì đang cản trở bạn?”
O - Options (Lựa chọn)
Câu hỏi:
- “Bạn có thể làm gì?”
- “Có những lựa chọn nào khác?”
- “Nếu không có rào cản, bạn sẽ làm gì?”
W - Will/Way Forward (Hành động)
Câu hỏi:
- “Bạn sẽ làm gì tiếp theo?”
- “Khi nào bạn sẽ bắt đầu?”
- “Bạn cần hỗ trợ gì?”
Ví dụ thực tế
Tình huống: Developer gặp bug khó
❌ Không phải Coaching:
Dev: “Anh ơi, em gặp bug này mà không biết fix thế nào.”
Leader: “À, bug này à? Anh biết rồi. Bạn phải làm A, B, C. Xong đấy!”
✅ Coaching:
Dev: “Anh ơi, em gặp bug này mà không biết fix thế nào.”
Leader: “Em đã thử những cách nào rồi?” (Reality)
Dev: “Em đã thử debug và check logs.”
Leader: “Logs cho em thấy điều gì?” (Reality)
Dev: “Có vẻ như lỗi ở API call.”
Leader: “Vậy em nghĩ có thể làm gì tiếp theo?” (Options)
Dev: “Em có thể check API documentation hoặc test API trực tiếp.”
Leader: “Nghe hay đấy! Em sẽ bắt đầu với cái nào trước?” (Will)
Thấy không? Trong cách thứ 2, dev tự tìm ra giải pháp!
Khi nào nên Coaching?
✅ Nên Coaching khi:
- Người đó có khả năng tự giải quyết
- Bạn muốn phát triển kỹ năng của họ
- Có thời gian để explore
- Vấn đề không quá urgent
❌ Không nên Coaching khi:
- Emergency situation (production down!)
- Người đó hoàn toàn không có kiến thức về vấn đề
- Deadline gấp
- Vấn đề an toàn
Lưu ý: Trong những tình huống này, hãy teaching hoặc directing thay vì coaching!
Coaching trong Agile
Coaching đặc biệt quan trọng trong môi trường Agile:
Scrum Master as Coach
Scrum Master không phải là manager, mà là coach cho team:
- Coach team về Scrum practices
- Coach Product Owner về backlog management
- Coach organization về Agile mindset
Daily Standup
Thay vì hỏi “Bạn làm gì hôm qua?”, hãy coach:
- “Có điều gì cản trở bạn không?”
- “Bạn cần hỗ trợ gì?”
- “Chúng ta có thể giúp gì?”
Retrospective
Retrospective là cơ hội tuyệt vời để coaching:
- “Điều gì làm chúng ta thành công?”
- “Chúng ta có thể cải thiện gì?”
- “Chúng ta sẽ thử gì trong sprint tới?”
Video hướng dẫn về Coaching
Để hiểu rõ hơn về Coaching, bạn có thể xem video này:
Video: What is Coaching? - Giải thích chi tiết về Coaching
Luyện tập Coaching
Bài tập 1: Chuyển đổi câu trả lời thành câu hỏi
Khi ai đó hỏi bạn, thay vì trả lời ngay, hãy hỏi lại:
Họ hỏi: “Em nên dùng React hay Vue?”
Thay vì: “Dùng React đi!”
Hãy hỏi: “Em đã research về cả hai chưa? Em thấy ưu nhược điểm của mỗi cái là gì?”
Bài tập 2: Sử dụng GROW model
Lần tới khi có 1-on-1, thử áp dụng GROW model:
- Goal: “Bạn muốn đạt được gì trong quarter này?”
- Reality: “Tình hình hiện tại như thế nào?”
- Options: “Bạn có thể làm gì để đạt được mục tiêu?”
- Will: “Bạn sẽ bắt đầu với hành động nào?”
Bài tập 3: Lắng nghe không phán xét
Trong cuộc trò chuyện tiếp theo:
- Lắng nghe 80%, nói 20%
- Không ngắt lời
- Không đưa ra ý kiến trừ khi được hỏi
Những sai lầm thường gặp
1. Đưa ra giải pháp quá nhanh
Sai lầm: Nghe xong vấn đề là đưa ra giải pháp ngay
Đúng: Đặt câu hỏi để giúp họ tự tìm giải pháp
2. Kể về kinh nghiệm của mình
Sai lầm: “Hồi xưa anh cũng gặp tình huống này, anh đã làm…”
Đúng: Tập trung vào người được coach, không phải về bạn
3. Phán xét
Sai lầm: “Cách này sai rồi, phải làm cách kia mới đúng”
Đúng: “Bạn nghĩ ưu nhược điểm của cách này là gì?“
4. Coaching khi không phù hợp
Sai lầm: Coaching trong emergency situation
Đúng: Biết khi nào nên coaching, khi nào nên directing
Kết luận
Coaching không phải là đưa ra câu trả lời, mà là đặt đúng câu hỏi. Một coach giỏi giúp người khác:
- ✅ Tự tìm ra giải pháp
- ✅ Phát triển tư duy độc lập
- ✅ Tự tin hơn trong quyết định
- ✅ Học cách giải quyết vấn đề
Nhớ rằng:
- Lắng nghe tích cực
- Đặt câu hỏi mở, không phán xét
- Sử dụng GROW model để structure conversation
- Luyện tập thường xuyên
Coaching không chỉ giúp giải quyết vấn đề trước mắt, mà còn rèn luyện kỹ năng tư duy dài lâu, giúp người được coach phát triển mạnh mẽ hơn trong tương lai.
Bắt đầu luyện tập coaching từ hôm nay! Lần tới khi ai đó hỏi bạn một câu hỏi, thay vì trả lời ngay, hãy thử hỏi lại: “Bạn nghĩ sao về vấn đề này?” 😊
Bài viết về Coaching - một kỹ năng quan trọng cho mọi leader và team member. Nếu thấy hữu ích, đừng quên chia sẻ!