Bắt đầu viết kể cả khi không biết mình đang viết gì — bởi vì đôi khi bạn cần bắt đầu để biết mình đang nghĩ gì.
Bắt đầu viết kể cả khi không biết mình đang viết gì — bởi vì đôi khi bạn cần bắt đầu để biết mình đang nghĩ gì.
Bài 83 / Mạch 3: Hành Động Nhỏ
Bạn ngồi trước một trang giấy trắng tinh, hoặc trước màn hình máy tính đang nhấp nháy một con trỏ chuột vô hồn.
Chiếc bút nằm yên trên bàn, và tay bạn lơ lửng trong không trung.
Bên trong tâm trí bạn là một sự hỗn loạn kỳ lạ.
Bạn cảm thấy đầu óc mình ngập tràn những xáo trộn, những nỗi lo mơ hồ và vô vàn luồng suy nghĩ đan xen vào nhau như một cuộn chỉ rối.
Nhưng khi bạn cố gắng nắm lấy một sợi chỉ để bắt đầu viết ra một điều gì đó… tâm trí bạn bỗng dưng trở nên trống rỗng.
Tiếng nói tự phê bình lập tức cất lên:
Mình đâu có biết mình đang nghĩ gì đâu mà viết? Viết cái gì bây giờ? Câu từ của mình thật ngô nghê, ý tưởng của mình thật lộn xộn… Thôi, để khi nào nghĩ cho xong, cho rõ ràng rồi hãy viết…
Và thế là, bạn gấp sổ lại, đặt bút xuống.
Bạn tiếp tục mang cuộn chỉ rối ấy đi qua trọn vẹn một ngày, để nó âm thầm hành hạ và làm kiệt quệ năng lượng của bạn.
Chúng ta vẫn thường mắc vào một ảo tưởng kinh điển về tư duy: Chúng ta tin rằng mình phải có những suy nghĩ hoàn chỉnh, mạch lạc và sáng tỏ trước khi chúng ta bắt đầu viết ra.
Nhưng triết học nội sinh và nghệ thuật khai phóng tâm trí lại khẳng định một sự thật hoàn toàn ngược lại.
Viết không phải là hành động ghi chép lại những gì đã hoàn thiện trong đầu.
Viết chính là quá trình suy nghĩ đang diễn ra. Viết là con đường duy nhất để đưa những suy nghĩ ẩn sâu trong bóng tối ra ngoài ánh sáng.
Đôi khi, bạn buộc phải bắt đầu đặt bút viết kể cả khi không biết mình đang viết gì — bởi vì chỉ khi chiếc bút chuyển động, tâm trí bạn mới bắt đầu khám phá ra thứ mà nó thực sự đang mang vác.
Mơ Hồ Và Cuộn Chỉ Rối Trong Đầu
Tại sao việc chỉ ngồi suy nghĩ suông trong đầu lại hiếm khi mang lại sự sáng tỏ?
Bởi vì bộ não người không được thiết kế để lưu trữ và sắp xếp hàng nghìn luồng tư duy phức tạp cùng một lúc.
Khi bạn cố gắng giải quyết một vấn đề hay một nỗi buồn bằng cách trằn trọc suy nghĩ trong đầu…
Những dòng suy nghĩ sẽ có xu hướng chạy theo một vòng lặp vô tận (ruminating loop).
Một suy nghĩ tiêu cực xuất hiện, kéo theo một nỗi sợ quá khứ, vặn sang một mối lo tương lai, rồi lại quay trở về dằn xé hiện tại.
Chúng đè lên nhau, tạo ra một làn sương mù dày đặc khiến bạn cảm thấy ngột ngạt và bế tắc.
Suy nghĩ trong đầu giống như việc bạn cố gắng sắp xếp 100 món đồ nội thất trong một căn phòng hoàn toàn tối om.
Bạn đụng đâu cũng thấy vướng vất, rơi vỡ và đau đớn.
Trang giấy trắng chính là hành động bật ngọn đèn sáng lên và đưa từng món đồ ra khoảng sân rộng rãi trước nhà.
Khi một suy nghĩ được viết ra thành dòng chữ bằng mực hay hiện lên trên màn hình, nó chính thức thoát ra khỏi cấu trúc nội tại của bạn.
Nó không còn là một phần của bạn nữa. Nó biến thành một đối tượng bên ngoài mà bạn có thể điềm tĩnh quan sát, phân tích và gọi tên.
Và khoảnh khắc sợi chỉ đầu tiên được rút ra khỏi cuộn chỉ rối, toàn bộ mớ bế tắc sẽ bắt đầu tự gỡ tung.
Ẩn Dụ Van Nước Rỉ Sét Và Con Đường Trong Rừng Đêm
Để hình dung về ma thuật của việc “viết không cần biết”, hãy cùng mình tưởng tượng hai hình ảnh ẩn dụ sống động.
Hình ảnh đầu tiên là một chiếc van nước cơ khí đã bị bỏ quên lâu ngày trong một căn nhà cũ.
Khi bạn vặn chiếc van ấy ra lần đầu tiên sau nhiều năm tháng…
Đừng trông chờ một dòng nước khoáng tinh khiết, mát lành sẽ lập tức phun trào.
Trong vài chục giây đầu tiên, thứ chảy ra từ chiếc van ấy sẽ là dòng nước màu nâu đục ngầu, lẫn đầy rỉ sét, cặn bẩn và những tiếng kêu ọc ọc bực bội.
Nếu một người thiếu kiên nhẫn nhìn thấy dòng nước bẩn đó, họ sẽ hoảng sợ khóa ngay van lại và bảo: “Ôi, van nước này hỏng rồi, nước toàn rác rưởi thôi!”
Nhưng một người hiểu biết sẽ nhẫn nại để cho chiếc van tiếp tục chảy.
Họ biết rằng lớp nước đục ngầu đó phải chảy hết đi thì mới dọn sạch được đường ống.
Và chỉ sau 1-2 phút nhẫn nại, dòng nước ngầm tinh khiết, trong veo từ lòng đất sâu sẽ bắt đầu tràn ra, mát lành và ngọt ngào.
Trang giấy của bạn cũng hoàn toàn như thế.
Những dòng chữ đầu tiên bạn viết ra có thể rất ngô nghê, nhảm nhí, vô lý và đầy sự tự trách.
Đó chỉ là lớp nước rỉ sét đang được xả ra khỏi đường ống tâm trí mà thôi.
Hãy dũng cảm xả hết lớp nước rỉ sét ấy đi, để dòng chảy của trí tuệ nội sinh bên dưới có cơ hội lộ diện.
Một ẩn dụ khác là hành trình đi qua một con rừng già vào ban đêm với một chiếc đèn bão trên tay.
Chiếc đèn bão nhỏ bé ấy không thể chiếu sáng toàn bộ con đường kéo dài 10 kilômét trước mặt bạn.
Nó chỉ chiếu sáng được đúng một bước chân ngay trước mắt bạn mà thôi.
Nếu bạn đứng yên ở cửa rừng và đòi hỏi phải nhìn thấy toàn bộ con đường mới chịu bước… bạn sẽ mãi mãi kẹt lại trong bóng tối.
Nhưng khi bạn dũng cảm bước bước đầu tiên vào khoảng sáng nhỏ ấy… chiếc đèn sẽ tự động chiếu sáng bước tiếp theo.
Viết chính là chiếc đèn bão đó. Bạn không cần thấy kết bài, bạn chỉ cần viết từ đầu tiên.
Tắt Đi Tiếng Nói Của Kẻ Biên Tập Cay Nghiệt
Rào cản lớn nhất ngăn cản chúng ta bắt đầu viết chính là sự hiện diện của “Kẻ biên tập nội tâm” (The Internal Editor).
Đó là một giọng nói cay nghiệt, cầu toàn và luôn rình rập bên trong đầu bạn.
Mỗi khi bạn vừa viết xuống một từ, Kẻ biên tập lập tức phán xét:
“Viết ngớ ngẩn thế! Sai chính tả rồi kìa! Dùng từ này trông thật rẻ tiền! Bài viết này chẳng có giá trị gì cả!”
Nỗi sợ bị đánh giá — dù chỉ là bị chính bản thân mình đánh giá — khiến bạn bị tê liệt hoàn toàn.
Triết học nội sinh mời gọi bạn thực hiện một hành động giải thoát: Hãy dũng cảm đuổi Kẻ biên tập nội tâm ra khỏi căn phòng làm việc của bạn trong 15 phút.
Hãy tự hứa với mình một cam kết thiêng liêng:
Những gì mình viết ra trong 15 phút này là hoàn toàn riêng tư. Không ai trên đời này được phép đọc nó, kể cả một phiên bản tương lai của mình nếu mình không muốn. Mình được phép viết bất kỳ điều gì, dù là những từ ngữ thô giáp nhất, hỗn loạn nhất hay nhảm nhí nhất.
Khi bạn cho phép bản thân được “viết tồi”, một sự tự do tuyệt đối sẽ bùng nổ.
Bạn bắt đầu áp dụng phương pháp Viết dòng chảy tự do (Stream of consciousness writing).
Bạn đặt bút xuống và không cho phép chiếc bút dừng lại dù chỉ một giây.
Nếu bạn không biết viết gì, hãy viết chính câu đó xuống giấy:
“Tôi đang ngồi đây và tôi hoàn toàn không biết mình đang viết cái gì. Tay tôi đang di chuyển nhưng đầu óc tôi trống rỗng. Tôi cảm thấy thật buồn cười khi phải viết những dòng này…”
Hãy tiếp tục viết câu đó 5 lần, 10 lần…
Và rồi, một phép màu sẽ xảy ra.
Đến lần thứ 11, bộ não sẽ tự động chán sự lặp lại đó, và một cánh cửa ngầm trong tiềm thức sẽ tự động mở ra.
Sự Thật Bất Ngờ Sau Những Dòng Chữ Vụn Vặt
Những gì xuất hiện sau cánh cửa ngầm đó sẽ khiến bạn phải kinh ngạc.
Đột nhiên, từ bên dưới những câu từ vụn vặt, một dòng chữ hoàn toàn mới xuất hiện:
*…Thực ra, điều làm mình bận lòng suốt từ sáng đến giờ không phải là lời nói của đồng nghiệp, mà là cảm giác mình đang bị bỏ rơi…*
Hoặc:
*…Hình như lâu lắm rồi mình không cho phép mình được khóc…*
Những sự thật ấy vốn dĩ đã nằm sẵn trong tiềm thức của bạn từ lâu.
Nhưng vì cuộc sống quá huyên náo, vì tâm trí quá bận rộn với việc gồng gánh và che đậy, bạn đã không thể nghe thấy tiếng thì thầm đó.
Chiếc bút chuyển động đã đóng vai trò như một người dẫn đường mẫn cán, dẫn bạn đi xuyên qua lớp sương mù của tư duy bề nổi để chạm vào lớp quặng vàng của sự thật nội sinh.
Bạn bỗng nhiên hiểu ra lý do tại sao mình lại cáu gắt, tại sao mình lại mỏi mệt, tại sao mình lại cảm thấy bất an.
Và khoảnh khắc bạn nhìn thấy sự thật đó hiện rõ trên trang giấy… toàn bộ sự mơ hồ trước đó biến mất.
Bạn tìm thấy câu trả lời mà không cần phải đi hỏi bất kỳ ai bên ngoài.
Chiếc Bút Như Người Bạn Tri Kỷ Đêm Muộn
Hãy biến việc viết tự do thành một nghi thức giao tiếp thiêng liêng với chính bản thể của mình.
Mỗi khi bạn thấy lòng mình trĩu nặng, mỗi khi bạn thấy mình lạc lối giữa những quyết định…
Đừng vội vã bật điện thoại lên để tìm kiếm sự phân tâm, cũng đừng vội vàng lên mạng xã hội để xả những cơn giận dữ.
Hãy mở một cuốn sổ tay nhỏ, cầm lấy chiếc bút quen thuộc.
Hãy coi trang giấy như một người bạn tri kỷ tuyệt đối trung thành, sẵn sàng ngồi nghe bạn trút bầu tâm sự vào lúc 3 giờ sáng mà không bao giờ phán xét, không bao giờ cắt lời, không bao giờ đem câu chuyện của bạn đi kể với người khác.
Trang giấy chứa đựng tất cả. Nó ôm lấy những giọt nước mắt, những cơn thịnh nộ, những ước mơ ngây thơ và cả những nỗi sợ thầm kín nhất của bạn.
Viết chính là cách bạn tự tay chữa lành cho những vết thương nội tâm bằng sự hiện diện của chính mình.
Không quan trọng câu văn của bạn có trôi chảy hay không, không quan trọng nét chữ của bạn có đẹp đẽ hay không.
Điều duy nhất quan trọng là chiếc bút đang chuyển động, và tâm hồn bạn đang được thở.
Trước Khi Bạn Đọc Bài Tiếp Theo
Bây giờ, hãy lấy một tờ giấy nhỏ hoặc mở một ứng dụng ghi chú trên điện thoại…
Hãy đặt ngón tay lên và viết liên tục trong 2 phút mà không suy nghĩ, bắt đầu bằng câu: “Ngay lúc này, thứ đang ẩn giấu bên dưới tâm trí mình là…”
Đừng dừng lại để sửa lỗi chính tả, hãy để chiếc bút tự do chảy.
Sự thật nào vừa âm thầm bước ra ánh sáng từ bên dưới ngón tay bạn?
Bài tiếp theo: Bài 84 — “Việc nhàm chán có thể là khoảng trống — và khoảng trống là nơi những thứ quan trọng nảy ra.”
TaDev