Skip to content

Bạn là người viết kịch bản — không phải diễn viên đang chờ đạo diễn nói phải làm gì tiếp theo.

Bạn là người viết kịch bản — không phải diễn viên đang chờ đạo diễn nói phải làm gì tiếp theo.

Bài 102 / Mạch 4: Nhận Ra Giá Trị


Có bao giờ bạn có cảm giác mình đang đứng ở hậu trường của cuộc đời mình, ngơ ngác nhìn quanh và chờ đợi một ai đó hô “Action!”?

Bạn đứng đó, với những bộ trang phục phẳng phiu được chuẩn bị sẵn, thuộc lòng những dòng thoại mà người khác đã viết cho bạn, và liên tục ngó ra ánh đèn sân khấu để tìm kiếm ánh mắt gật đầu đồng ý của vị “đạo diễn”.

Vị đạo diễn đó có thể là cha mẹ bạn, là cấp trên của bạn, là những quy chuẩn của xã hội, hay đơn giản là những dư luận không tên ngoài kia.

Bạn sống trong một trạng thái thụ động thường trực. Mỗi khi đối mặt với một ngã rẽ, phản xạ đầu tiên của bạn không phải là hỏi xem mình thực sự muốn đi đâu, mà là tìm kiếm một bản hướng dẫn sử dụng từ ai đó.

Mình nên làm công việc này hay không? Mình có nên kết hôn vào lúc này không? Người ta sẽ nói gì nếu mình từ bỏ vị trí hiện tại?

Bạn tự biến mình thành một người diễn viên chăm chỉ nhưng hoang mang, luôn lo sợ mình sẽ quên lời thoại hoặc diễn sai ý của người khác.

Và bi kịch của người diễn viên là: bất kể bạn có nhận được bao nhiêu tràng vỗ tay cho vai diễn ấy, sự vỗ tay đó chưa bao giờ dành cho con người thật của bạn.

Nó dành cho nhân vật mà bạn đang cố đóng giả.


Khi Quyền Chủ Thể Bị Tước Đoạt

Thói quen chờ đợi đạo diễn hô lệnh khiến bạn dần mất đi cảm giác về quyền chủ thể đối với cuộc đời mình.

Bạn coi những biến cố xảy ra với mình như những sự kiện ngẫu nhiên do định mệnh hay do người khác sắp đặt, còn mình chỉ là một nạn nhân vô hại đang chịu đựng hậu quả.

Khi công việc không như ý, bạn đổ lỗi cho môi trường. Khi mối quan hệ rạn nứt, bạn trách móc đối phương. Khi thấy cuộc sống bế tắc, bạn than thở về số phận.

Sự đổ lỗi đó mang lại một sự an ủi ngắn hạn: nó giúp bạn không phải chịu trách nhiệm.

Nhưng giá phải trả cho sự an ủi đó là bạn tự tay giao chiếc chìa khóa của cuộc đời mình vào tay kẻ khác.

Nếu người khác là nguyên nhân cho mọi nỗi khổ của bạn, thì bạn phải chờ họ thay đổi thì bạn mới có thể hạnh phúc. Đó là một trạng thái bất lực hoàn toàn.

Bạn quên mất rằng, dù quá khứ của bạn có được phác thảo bởi những vết thương hay những sự áp đặt khắc nghiệt đến đâu, người cầm bút viết tiếp những chương tiếp theo của cuộc đời bạn hôm nay chỉ có thể là chính bạn.

Không có vị đạo diễn nào đứng đằng sau ống kính cả.

Sân khấu này là của bạn, rạp chiếu này là của bạn, và cây bút viết kịch bản vẫn luôn nằm trong tay bạn suốt bấy lâu nay.


Sự Khác Biệt Giữa Diễn Viên Và Nhà Kịch Bản

Hãy thử nhìn lại sự khác biệt sâu sắc giữa hai vị trí này trong cuộc đời.

Người diễn viên luôn sống trong nỗi sợ phán xét. Họ phụ thuộc vào kịch bản có sẵn, sợ sự cố, sợ những khoảng lặng bất ngờ và luôn căng thẳng tìm kiếm sự công nhận từ khán giả.

Nếu kịch bản bi kịch, họ buộc phải gánh chịu bi kịch. Nếu kịch bản yêu cầu họ phải gục ngã, họ phải gục ngã.

Còn nhà kịch bản thì khác.

Nhà kịch bản nhìn mọi biến cố — dù là đau thương hay thất bại — như những tình tiết phát triển nhân vật.

Khi một chương sách khép lại trong tổn thương, nhà kịch bản không ngồi khóc than cho số phận của nhân vật. Họ hít một hơi sâu, lật sang trang mới và tự hỏi: Nhân vật này sẽ học được điều gì từ vết thương này? Và bước ngoặt tiếp theo của họ sẽ rực rỡ ra sao?

Nhà kịch bản sở hữu sự tự do tuyệt đối.

Họ có quyền gạch bỏ những dòng thoại không còn phù hợp. Họ có quyền cho những nhân vật độc hại ra khỏi câu chuyện. Họ có quyền thay đổi bối cảnh, sáng tạo ra những lối đi mới mà chưa ai từng bước qua.

Khi bạn chuyển từ tư thế của một diễn viên sang vị thế của một nhà kịch bản, thái độ của bạn đối với cuộc đời sẽ hoàn toàn thay đổi.

Bạn không còn là kẻ thụ động hứng chịu dông bão, mà là người quyết định cách mình sẽ đi qua dông bão đó như thế nào.


Tự Tay Gạch Bỏ Những Dòng Thoại Vay Mượn

Bắt đầu viết kịch bản cho cuộc đời mình đòi hỏi bạn phải có dũng khí để gạch bỏ những dòng kịch bản cũ.

Đó là những niềm tin giới hạn mà bạn đã vô tình tiếp nhận từ nhỏ: “Mình không đủ thông minh”, “Mình là người nhạy cảm nên sẽ không thể thành công”, “Phải hy sinh bản thân thì mới là người tốt”.

Đó là những kỳ vọng mà người khác đã áp đặt lên bạn về một lộ trình cuộc sống chuẩn mực.

Hãy dũng cảm gạch đi những câu thoại đó bằng một nét bút dứt khoát.

Những dòng này không phải do mình viết. Mình không có nghĩa vụ phải diễn lại chúng.

Việc gạch bỏ này có thể khiến những người xung quanh bất ngờ hay phản đối. Những người đã quen thấy bạn ngoan ngoãn trong vai diễn cũ có thể sẽ tìm cách kéo bạn trở lại chiếc khuôn quen thuộc.

Nhưng hãy nhớ rằng, sự khó chịu của họ là vấn đề của họ, không phải là kịch bản của bạn.

Bạn không cần phải xin phép ai để được thay đổi cốt truyện của đời mình.

Bạn là tác giả duy nhất có quyền quyết định đâu là giá trị cốt lõi, đâu là định hướng và đâu là những giới hạn không thể xâm phạm trong cuốn sách mang tên cuộc đời bạn.


Nhận Ra Giá Trị Nội Sinh Là Cầm Lấy Cây Bút

Chủ nghĩa Nội sinh nhắc nhở chúng ta rằng giá trị của một con người không nằm ở việc họ đóng tròn vai một kịch bản do người khác đạo diễn.

Giá trị nội sinh nảy nở khi bạn nhận ra quyền năng tự quyết của chính mình.

Đó là khi bạn bước ra trước cuộc đời với tư cách là chủ thể duy nhất chịu trách nhiệm cho hạnh phúc, cho sự bình yên và cho những quyết định của bản thân.

Bạn không còn chờ đợi một vị cứu tinh nào xuất hiện để giải cứu cuộc đời mình.

Bạn không còn chờ đợi sự cho phép của thế giới để bắt đầu theo đuổi một đam mê, để rời bỏ một mối quan hệ độc hại, hay để sống một nhịp sống khác biệt.

Bạn tự trao phép cho chính mình.

Cầm lấy cây bút nghĩa là bạn chấp nhận rằng mọi quyết định sắp tới sẽ đi kèm với trách nhiệm. Nếu sai, bạn sẽ tự tay sửa. Nếu ngã, bạn sẽ tự tay nâng mình đứng dậy.

Và chính sự tự chủ đó mang lại cho bạn một niềm tự tôn sâu sắc mà không một tràng vỗ tay vay mượn nào có thể so sánh được.


Viết Nên Những Chương Mới Bằng Sự Chân Thật

Cuốn sách cuộc đời bạn vẫn đang được viết tiếp mỗi ngày.

Những chương đã qua — với tất cả những vết vấp ngã, những nỗi đau hay những năm tháng sống trong sự vay mượn — đã trở thành chất liệu cho trí tuệ và sự trưởng thành của bạn hôm nay.

Chúng là phần prologue (lời mở đầu) cần thiết để bạn hiểu rõ mình là ai.

Nhưng trang giấy của ngày hôm nay hoàn toàn trống trắng.

Bạn sẽ viết gì lên trang giấy này?

Một chương mới về sự dũng cảm sống đúng với bản chất? Một chương mới về sự thanh thản khi biết buông bỏ những điều không thuộc về mình? Hay một chương mới về tình yêu thương dịu dàng dành cho chính bản thân?

Hãy hít một hơi thật sâu, mỉm cười với những gì đã qua, và tự tin cầm chặt cây bút trong tay.

Đừng chờ đợi thêm một tiếng hô “Action!” từ bất kỳ ai nữa.

Tiếng hô đó nằm ở nhịp đập trái tim bạn ngay lúc này. Hãy bắt đầu viết dòng đầu tiên cho chương mới của cuộc đời bạn — một chương được viết bằng sự chân thật, lòng tự do và giá trị nội sinh đích thực.


Trước Khi Bạn Đọc Bài Tiếp Theo

Nếu hôm nay bạn quyết định gạch bỏ một câu thoại hay một vai diễn mà bạn đã cố gánh vác để làm vừa lòng người khác suốt bao năm qua, câu thoại đó sẽ là gì?


Bài tiếp theo: Bài 103 — “Tự trắc ẩn không phải nương chiều bản thân — nó là đối xử với mình theo cách bạn sẽ đối xử với người bạn yêu thương nhất khi họ đang ở điểm thấp nhất.”